Mkopo:Tawalli

Tawalli (التولي) ni miongoni mwa Furuu za Dini na ina maana ya kuwa na mapenzi kuelekea kwa Mwenyezi Mungu, viongozi wa kidini, na Maimamu (a.s) pamoja na kukubali wilayah (uongozi) wao. Tawalli ipo mkabala wa tabarri, ambayo ina maana ya kujitenga na kuwa mbali na maadui wa Ahlu al-Bayt (a.s). Katika riwaya za Kishia, umuhimu wa Tawalli umetiliwa mkazo sana. Katika hadithi moja, Tawalli na kupenda kwa ajili ya Mwenyezi Mungu zimetajwa kuwa ni kishikio imara na chenye kuaminika zaidi cha imani.

Katika baadhi ya Hadithi nyingine, kuwapenda Ahlu al-Bayt (a.s) na kukubali wilayah yao, kukienda sambamba na kuwa na uadui pamoja na kujitenga na maadui zao, kumetajwa kuwa ni ukamilifu wa dini. Kadhalika, mapenzi na kukubali wilayah ya Ahlu al-Bayt (a.s) kumehesabiwa kuwa ni miongoni mwa neema ambazo mtu ataulizwa kwazo huko Akhera, baada ya kuulizwa kuhusu Tawhidi (Umoja wa Mungu) na Utume.

Inasemekana kuwa Tawalli katika madhehebu ya Ushia na hata miongoni mwa baadhi ya Ahlu Sunna wa al-Jamaa, inahesabiwa kuwa ni miongoni mwa mambo ya wajibu katika dini. Wafasiri na wanazuoni wengi, wakitegemea Aya ya Mawaddah, wameona kuwa kuwa na mapenzi na mahaba kwa Ahlu al-Bayt wa Mtume (s.a.w.w) ni jambo la wajibu.

Kwa ajili ya Tawalli kumewekwa ngazi na madaraja mbalimbali, ambapo inasemekana kuwa ngazi ya kwanza au ya chini kabisa ni mahaba na mapenzi ambayo ni jambo la moyoni tu. Na pale ambapo mahaba haya yanapoambatana na ukubali wa wilayah (wilayah-pathiri) au kuamini mamlaka na uongozi wa yule anayependwa, basi hapo ndipo daraja la juu kabisa la Tawalli — ambalo ni Wilayah — linapofikiwa na kudhihirika.

Ufafanuzi

Kwa mujibu wa vyanzo vya Kishia, Tawalli ina maana ya kuwa na mapenzi kuelekea kwa Mwenyezi Mungu na marafiki/vipenzi Vyake, hasa Ahlu al-Bait (a.s), pamoja na kukubali wilayah (mamlaka) na uimamu wao. Neno "Tawalli" linatokana na mzizi wa neno "Wali" na lina maana ya mapenzi na urafiki. Neno hili lipo katika familia moja ya kilugha na neno "Wilayah" ambalo lina maana ya "kusaidia" na "kusimamia/kuongoza".

Nafasi ya Tawalli katika Utamaduni wa Kishia

«Tawalli» ni miongoni mwa mafundisho na itikadi kuu za Kishia na inahesabiwa kuwa miongoni mwa Furuu za Dini ikienda sambamba na tabarri. Katika riwaya za Kishia, umuhimu wa Tawalli umetiliwa mkazo mkubwa mno. Al-Kulayni katika kitabu cha Al-Kafi ametenga sehemu maalum yenye anuani isemayo: “Bab al-Hubb fi Allah wa al-Bughdh fi Allah” (Mlango wa kupenda kwa ajili ya Mwenyezi Mungu na kuchukia kwa ajili ya Mwenyezi Mungu) kwa ajili ya hadithi zinazohusiana na Tawalli na Tabarri, ambapo kwa ujumla amekusanya hadithi kumi na sita chini ya mlango huo.

Katika hadithi iliyopokelewa kutoka kwa Mtume (s.a.w.w), Tawalli na kupenda kwa ajili ya Mwenyezi Mungu kumehesabiwa kuwa ni kishikio imara na chenye kuaminika zaidi cha imani. Kadhalika, katika hadithi mbalimbali, kuwapenda Ahlul-Bayt (a.s) na kukubali wilayah yao, kukienda sambamba na kuwa na uadui pamoja na kujitenga na maadui zao, kumetajwa kuwa ni ukamilifu wa dini. Katika hadithi nyingine iliyopokelewa kutoka kwa Imam al-Rida (a.s), mapenzi na kukubali wilayah ya Ahlu al-Bayt (a.s) kumehesabiwa kuwa ni miongoni mwa neema ambazo mtu ataulizwa kwazo huko Akhera, baada ya kuulizwa kuhusu Tawhidi (Umoja wa Mungu) na Utume.

Wajibu wa Tawalli

Katika madhehebu ya Ushia na pia miongoni mwa Ahlu Sunna, Tawalli ni miongoni mwa mambo ya wajibu katika dini. Wafasiri na wanazuoni wengi, wakitegemea Aya ya Mawaddah, wameona kuwa kuwa na mapenzi na mahaba kwa Ahlu al-Bayt wa Mtume (s.a.w.w) ni jambo la wajibu. Al-Hurr al-Amili, ambaye ni mpokeaji wa hadithi (muhaddith) wa Kishia, katika kitabu cha Wasa'il al-Shia, chini ya mlango wenye anuani isemayo: “Wujub Hubb al-Mu'min wa Bughdh al-Kafir” (Wajibu wa kumpenda muumini na kumchukia kafiri), amekusanya riwaya mbalimbali na amestimbata (ametoa hukumu ya) wajibu wa Tawalli kutoka katika riwaya hizo.

Kwa mujibu wa Fadhlu bin Ruzbahan, miongoni mwa wanazuoni wa Ahlu Sunna katika karne ya tisa na ya kumi ya Hijria, Ahlu Sunna wal Jamaa nao wanaamini kwamba kufanya Tawalli kwa Mtume na kizazi chake, na kufanya Tabarri dhidi ya maadui zake, ni wajibu kwa kila muumini; na mtu asiyewachukulia wao kuwa ni viongozi na wasimamizi wa mambo yake, au asiyejitenga na maadui zao, huyo si muumini. Yeye anaamini kwamba imani haikamiliki bila ya kuwa na mapenzi kwa Mtume (s.a.w.w) na uadui dhidi ya maadui zake; na kwa kuwa Maimamu kumi na wawili wa Kishia nao walikuwa ni vipenzi vya Mtume (s.a.w.w), basi kuwapenda Maimamu hao na kujitenga na maadui zao pia ni sehemu ya imani.

Ngazi za Tawalli

Inasemekana kuwa ngazi ya kwanza au ya chini kabisa ya Tawalli ni mahaba na mapenzi ambayo ni jambo la moyoni tu. Na pale ambapo mahaba haya yanapoambatana na ukubali wa wilayah au kuamini mamlaka na uongozi wa yule anayependwa, basi hapo ndipo daraja la juu kabisa la Tawalli — ambalo ni Wilayah — linapofikiwa na kudhihirika.

Tawalli na Tabarri katika Dua na Ziyara

Baadhi ya dua na ziyara zilizopokelewa kutoka kwa Maimamu Ma'asumu (a.s) zina maudhui yanayofahamisha na kusisitiza juu ya Tawalli na Tabarri. Ziyarat Ashura inachukuliwa kuwa ni mfano wa wazi na mashuhuri zaidi unaobainisha dhana ya Tawalli na Tabarri katika itikadi za Kishia. Katika ziyara hii, kuna vifungu vinavyohusu kukubali wilayah na kuwa na mapenzi kwa Ahlu al-Bayt, na pia kuna vifungu vingine vinavyohusu kujitenga na kuwa mbali na maadui zao.

Katika baadhi ya vifungu vya ziyara hii, wale walioweka misingi ya dhuluma dhidi ya Ahlu al-Bayt (a.s) na kupora nafasi pamoja na haki zao, wamelaaniwa na kuombewa madhara. Kadhalika, kimetajwa kujitenga na wale waliomdhulumu Imam Hussein (a.s), wauaji wake, na wale wote waliopigana vita dhidi yake huko Karbala, ambapo watu hao wote wamelaaniwa na kuombewa madhara.

Katika ziyara nyinginezo kama vile Ziyarat Jami'ah Kabirah na Ziyarat Al Yasin pia kuna maudhui yanayotilia mkazo juu ya kufanya Tabarri na kujitenga na maadui wa Ahlu al-Bayt (a.s), pamoja na kufanya Tawalli na kuwa na mapenzi kuelekea kwao.

Angalia Pia

• Kupenda na Kuchukia